Năm năm trước, lời khuyên phổ biến nhất dành cho giới trẻ là: “Hãy học code đi, đó là tấm vé thông hành vào tương lai”. Thế nhưng, khi trí tuệ nhân tạo (AI) bắt đầu tự viết được những đoạn mã phức tạp chỉ trong vài giây, kỷ nguyên của những “thợ code” cấp tốc đang dần đi đến hồi kết.

Thậm chí lập trình viên kỳ cựu Jensen Huang, hiện là CEO của Nvidia, từng gây tranh cãi khi nói rằng giới trẻ không cần học code nữa vì AI sẽ đảm nhận việc đó.

Đối với thế hệ Gen Z và đặc biệt là Gen Alpha, tài sản quý giá nhất không còn là việc thành thạo một ngôn ngữ lập trình, mà là năng lực tư duy để giải quyết các bài toán thực tế.

Bóng ma sa thải

Chúng ta đã đi qua một giai đoạn bùng nổ của các trung tâm dạy lập trình ngắn hạn. Những lời hứa hẹn về mức lương nghìn USD sau 6 tháng học “full-stack” từng tạo ra một làn sóng đổ xô đi học code.

Tuy nhiên, thực tế đang xoay trục 180 độ, thị trường hiện tại đang chứng kiến một sự bão hòa rõ rệt. Theo các báo cáo về thị trường lao động công nghệ gần đây, các doanh nghiệp không còn mặn mà với những ứng viên chỉ biết lắp ghép mã nguồn có sẵn.

Dữ liệu từ Layoffs.fyi cho thấy tính riêng trong năm 2023 và đầu năm 2024, hơn 300.000 nhân sự ngành công nghệ toàn cầu đã bị sa thải, phần lớn tập trung vào các vị trí lập trình sơ cấp (Junior) và những công việc có tính lặp lại cao.

Sự xuất hiện của các công cụ như GitHub Copilot hay ChatGPT đã thay đổi hoàn toàn cuộc chơi. Goldman Sachs dự báo trong một báo cáo gần đây rằng AI có khả năng thay thế hoặc hỗ trợ tới 300 triệu việc làm toàn thời gian trên toàn thế giới.

Nếu một AI có thể viết code nhanh hơn, chuẩn hơn và không bao giờ mệt mỏi, thì giá trị của một lập trình viên trung bình sẽ bị kéo về mức tối thiểu. Điều này đặt ra một thách thức lớn: Nếu không học code, thế hệ trẻ cần chuẩn bị gì để không bị đào thải?

Kỹ năng đầu tiên và quan trọng nhất trong kỷ nguyên AI chính là lập luận logic (Reasoning). Theo báo cáo “Tương lai việc làm” (Future of Jobs Report 2023) của Diễn đàn Kinh tế Thế giới (WEF), tư duy phân tích và tư duy sáng tạo là hai kỹ năng quan trọng nhất được các doanh nghiệp ưu tiên hàng đầu đến năm 2027.

Trong khi AI rất giỏi trong việc đưa ra kết quả dựa trên dữ liệu quá khứ, con người lại vượt trội ở khả năng đặt câu hỏi và kết nối các dữ kiện rời rạc. Việc hiểu “tại sao” một quy trình hoạt động quan trọng hơn nhiều so với việc biết cách gõ lệnh để chạy nó.

Thế hệ Gen Alpha cần được rèn luyện cách tư duy có hệ thống để kiểm chứng những kết quả mà AI tạo ra. Một người có khả năng lập luận tốt sẽ biết cách điều khiển AI thông qua kỹ thuật “Prompt Engineering” để đạt được mục tiêu mong muốn, thay vì trở thành “nô lệ” cho các gợi ý của máy tính.

Ngoài ra, thay vì tập trung vào từng dòng code nhỏ lẻ, người lao động tương lai cần tư duy như một kiến trúc sư hệ thống (System Design). Điều này có nghĩa là bạn phải hiểu cách các bộ phận khác nhau trong một doanh nghiệp hoặc một sản phẩm công nghệ vận hành cùng nhau.

Một bài toán kinh doanh thực tế luôn phức tạp hơn một đoạn mã. Nó đòi hỏi sự kết hợp giữa công nghệ, nguồn lực tài chính và quy trình vận hành. Khi bạn sở hữu tư duy thiết kế hệ thống, bạn sẽ biết cách tận dụng AI như một công cụ hỗ trợ để xây dựng nên những giải pháp lớn lao.

CEO Satya Nadella của Microsoft, từng nhận định rằng trong tương lai gần, “mọi nhân viên đều sẽ trở thành một nhà phát triển phần mềm” nhờ sự hỗ trợ của các công cụ “low-code” và AI, nhưng người thành công nhất là người biết kết nối các công cụ đó thành một hệ thống hoàn chỉnh.

Bên cạnh đó, dù AI có thông minh đến đâu, nó vẫn thiếu một yếu tố cốt lõi: Sự thấu cảm (User Empathy). Công nghệ suy cho cùng cũng chỉ để phục vụ con người. Một sản phẩm hoàn hảo về kỹ thuật nhưng không chạm được đến nỗi đau hay nhu cầu thực tế của người dùng thì vẫn là một sản phẩm thất bại.

Theo khảo sát của LinkedIn Learning , các kỹ năng mềm (Soft Skills) hiện đang chiếm tỷ trọng ngày càng lớn trong tiêu chuẩn tuyển dụng, với 92% chuyên gia nhân sự khẳng định kỹ năng mềm quan trọng ngang ngửa hoặc hơn kỹ năng cứng.

Gen Z và Gen Alpha cần học cách lắng nghe, quan sát và thấu hiểu tâm lý con người. Khả năng nhận diện những nhu cầu chưa được đáp ứng và chuyển hóa chúng thành giải pháp là điều mà không thuật toán nào có thể thay thế hoàn toàn. Trong một thế giới đầy rẫy sự tự động hóa, những giá trị mang tính “người” như sự tinh tế, lòng trắc ẩn và khả năng kết nối cảm xúc sẽ trở thành những lợi thế cạnh tranh xa xỉ.

Tương lai thuộc về những người giải quyết vấn đề

Đã đến lúc chúng ta cần thay đổi định nghĩa về “kỹ năng số”. Nó không còn đơn thuần là biết sử dụng máy tính hay viết code. Nó là khả năng thích nghi và dùng công nghệ để giải quyết những vấn đề nhức nhối của xã hội.

CEO Jensen Huang của Nvidia từng gây xôn xao tại Hội nghị Thượng đỉnh Chính phủ Thế giới khi tuyên bố: “Nhiệm vụ của chúng ta là tạo ra công nghệ máy tính sao cho không ai cần phải lập trình nữa, và ngôn ngữ lập trình chính là ngôn ngữ của con người. Giờ đây, mọi người trên thế giới đều có thể là một lập trình viên”.

Thực tế, ông muốn nhấn mạnh rằng tài năng thực sự không nằm ở việc học cú pháp code, mà nằm ở việc biết cách đặt bài toán cho AI thực hiện.

Theo CEO Jensen Huang, thế hệ trẻ không nên biến mình thành một phiên bản lỗi thời của máy móc mà nên học cách tư duy, học cách thấu hiểu và học cách xây dựng những hệ thống có giá trị. Đó mới là con đường bền vững nhất để Gen Z và Gen Alpha làm chủ tương lai trong một kỷ nguyên mà sự biến đổi là hằng số duy nhất.

*Nguồn: Fortune, BI

Thoe cafebiz